Gagauzlar

Turan Kültür Merkezi Süleymaniye Kürsüsü Konuşmaları, 29 Şubat 2020 Cumartesi günü, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Misafir Öğr. Gör. Akademik Doç. Dr. Olga Radova’ “Gagauz/Gökoğuz Türklerinin Dünden Bugüne Varlık Mücadelesi ” başlıklı konferansı. Gagauz Türklerinin son otuz yıldaki var oluş ve kimlik mücadelesinin bugünkü seviyesine gelmesinin ardındaki bilimsel, kültürel ve sivil toplum yapılanmalarında önemli görevler yerine getirmiş Doç. Dr. Olga Radova, konferansının giriş kısmında Turan Yazgan hocamızın Gagauz Türklerinin bu mücadelelerine sağladığı desteği vurguladı. Daha sonra Gagauz Yeri adıyla özerk bölgeye dönüşse de, kısa dönem Gagauz Özerk Cumhuriyeti’ni kuran ve onun ilk ve tek Cumhurbaşkanı olan Stefan Topal ile Turan Yazgan’ın, Türk Dünyası’yla Gagauzların ilişkilerinin gelişmesine büyük katkılar sağladıklarını belirten Radova, en son “2016 Türk Dünyası Turan Yazgan Ödülü’nün Sayın Stefan Topal’a arz edilmesiyle Ebedi Dostluk bir kez daha en yüksek şekilde ifadesini bulmuştur dedi. Olga Radova konferansının ilerleyen bölümlerinde Gagauz kelimesinin ve Gagauz Türklerinin kimliği ve bu kimliğin tarihî süreci üzerine, bilimsel açıklamalarda, değerlendirmelerde bulundu. Bulgar araştırmacı Georgi Dimitrov’un bilimsel yayınları incelendiğinde Gagauzların kimliği üzerine 19 varsayım/hipotez olduğunu, Gagauzbilimci Mihail Guboglo’nun Gagauz kimliği üzerine 21 varsayımda bulunduğunu belirten Radova, bunların hangisi doğru, hiçbiri doğru değil mi, veya ne kadar doğru sorularını yönelterek, bir bilim adamı olarak vardığı şu sonuçları ortaya koydu: Arşivlerden, alandan ve diğer bilim adamlarının araştırmalarının değerlendirme çalışmalarından çıkan sonuçlara göre; Gaagauzlar Türktür, soy köklerini çeşitli Türk boyları oluşturur. Kültürleri temelde Türk kültürü olmakla birlikte, komşu milletlerin kültürlerinden de bir hayli etki görmüşlerdir. Gagauzların dedeleri Altay’da, Asya’da, Anadolu’da, Güneydoğu Avrupa’da, Kafkas’ta çeşitli milletlerle komşu olarak yaşamışlardır. Ama etnik bir halk olarak Güneydoğu Avrupa’da kimlikleşmişlerdir. Bilimsel araştırmalara göre Gagauz halk kimliği 9. yüzyıllardan itibaren bu bölgede oluşmaya başlar ve bu oluşum 15. Yüzyılda tamama erer. Kısacası Gagauzlar, İslam’dan yüzyıllar önce Hristiyanlığı kabul eden Gökoğuz Türkleridir. Olga Radova, konferansının son bölümünde, Gagauz Türklerinin son otuz yıldaki sürecini; sosyo kültürel durum, Gagauz aydınlarının varlık ve kimlik mücalesindeki rolleri ve katkıları, Gagauz Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilanı (1989), Bağımsız Gagauz Cumhuriyeti’nin kuruluşu (1990), Gagauz Yeri Özerk Bölgesi’nin kurulması (1994), Türkiye ile Moldova ilişkileri ve bu bağlamdaki Gagauz Türkleri satır başları altında ana çizgileriyle anlatıp değerlendirdi. Radova, Türk Dünyası’nın ayrılmaz bir parçası olan Gagauz/Gökoğuz Türklerinin, gün geçtikçe artan bilimsel araştırmalar ve çağdaş dünyayla ilişkilerle siyasi, ekonomik, kültürel olarak pekişen kimliklerinde, kardeş Türkiye ile olan bağlarının çok ayrıcalıklı bir yeri olduğunu ve bunun her alanda nicelik ve nitelik olarak artırılmasının önemini vurgulayarak konuşmasını tamamladı. Olga Radova, konferansının sonunda vakıf kütüphanemizde ilgililerin faydasına sunulmak üzere Gagauzların kimliği üzerine yaptığı araştırmalarını içeren bilimsel kitaplarını hediye etti. ********************************************************* ********************************************** ****************************** "Gagavuzya" "Gagavuzya ile ilgili gündemdeki gelişmeler vatandaşların Gagavuzya nerede sorusunu sormasına neden oldu. Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi Moldova Cumhuriyeti'ne bağlı bir özerk devlet. Ülkeye ismini veren Gagavuzlar Oğuz Türkü kökenlidir ************************ Gagavuz kelimesinin Gök-oğuzdan türediği düşünülmektedir. ************************ İşte merak edilenler... ************************ Gagavuzya nerede? ********************** Gagavuzya Türkleri kimler? **************** Gagavuzya ile ilgili gündemdeki gelişmeler vatandaşların Gagavuzya nerede sorusunu sormasına neden oldu. Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi Moldova Cumhuriyeti'ne bağlı bir özerk devlet. Ülkeye ismini veren Gagavuzlar Oğuz Türkü kökenlidir ve Gagavuz kelimesinin Gök-oğuzdan türediği düşünülmektedir. İşte merak edilenler... Güncellenme: 08:46, 19/10/2018 Haberler Gündem Gagavuzya nerede? Gagavuzya Türkleri kimler? Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Moldova ziyareti kapsamında yaptığı konuşmayla birlikte Gagavuzya neresi, Gagavuzlar kimler soruları sorulmaya başlandı. Peki Gagavuzya nerede, Gagavuzya Türkleri kimler? GAGAVUZYA VE GAGAVUZ TÜRKLERİ Şu an yaklaşık 250 bin Gagavuz, eski SSCB topraklarında yerleşiktir. Büyük bir kısmı Moldova güneyindeki Bucak yöresinde yaşamaktadır. Gagavuz köyleri Ukrayna’daki Odesa ve Zaporojye illerinde, Romanya, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Kabardey’da yer almaktadır. Moldova’da “Gagavuz Cumhuriyeti” dışında, Kişinev’de 8.000, Bender’de 1.600 ve Dinyester nehrinin kuzey yakasında 3.300, Balkanlar’daki Bulgaristan ve Yunanistan’da yaklaşık 20 bin Gagavuz yaşamaktadır. Gagavuzlar Ortodoks Hıristiyan kökenli etnik Türklerdir. Bizans yazılı kaynaklarında Oğuzlar 11. yüzyılda Tuna nehrini geçip Balkanlardaki Makedonya, Paristrione, Yunanistan ve Bulgaristan’da yerleşen göçebe boyları olarak kaydedilmiştir. 11. yüzyılda Balkanlara göç eden Gagavuzlar Ortodoks Hristyanlığını kabul etmişler ve daha sonra Osmanlı yönetimi altında kalmışlardır. 18. ve 19. yüzyıllarda Balkanlarda başlayan ve bağımsız olma hedefini güden hareketler sırasında Bulgarların baskısına dayanamayan Gagavuzlar, 1750-1846 yılları arasında Tuna nehri üzerinden Rusya’ya göç etmişler ve Tuna bölgelerine (1769-1791) ve Besarabya’ya (1801-1812) yerleşmişlerdir. Moldova’da yaşayan ve Türkçe konuşan, Ortodoks Hıristiyan Gagavuz halkının bir bölümü 19. yüzyılın başında Türk – Rus savaşları sırasında Bulgaristan’dan Moldova’ya gelmiş ve 1906 yılındaki 15 günlük bağımsızlık dönemi dışında, sırasıyla Rus, Romen ve Sovyet yönetimi altında yaşamışlardır. Çok sayıda tarihçi, etnograf ve dil uzmanları 13. yüzyılda Dobruca topraklarında idari merkezi Korbuna şehri olan “Dobruca Prensliği” veya “Uzi Eyalet” adı altında kurularak iki yüzyıldan fazla yaşamış devlete sahip olan Gagavuzları Türk Dünyası’nın en orijinal halklarından biri olarak kabul etmektedirler. Köylülerin ayaklanması sonunda Komrat Cumhuriyeti’nin ilan edildiği 1906 yılındaki 15 günlük bağımsızlığın dışında Gagavuz halkı, Rusya İmparatorluğu, Romanya, Almanya (II. Dünya Savaşı döneminde) ve Sovyetler Birliği’nin egemenliği altında kalmıştır. Sovyetler Birliği’nde demokrasiye yönelik değişikliklerinin başlatıldığı 1980’lerin sonunda Gagavuz aydınları çevresinde yer alan millî bilinç yayılmaya başlamış olup Gagavuzların kültür ve ekonomik sorunlarının mevcudiyetini ileriye sürme imkânı ortaya çıkmıştır. Gagavuz aydınlarının faal üyeleri, diğer etnik azınlıklarının gayretlerini de birleştirip 1988 yılında “Gagavuz Halkı Hareketi”ni kurmuşlardır. 1989 Mayıs ayında ilk kongresini yapan “Gagavuz Halkı” adlı hareket, güney Moldova’da başkenti Komrat olmak üzere kurulacak özerk Gagavuz Cumhuriyeti’nin kendi kültürel ve ekonomik işlerini büyük ölçüde kontrol etmekle birlikte, yine Moldova’ya bağlı özerk bir yönetim talebiyle ilk önemli çıkışını yapmıştır.